Çevre, Sağlık ve Mevzuat Rehberi

Macun, astar, vernik, sertleştirici ve tinerler; reçineler, solventler ve reaktif bileşenler içeren profesyonel kimyasallardır. Doğru bilgiyle ve doğru koruyucu önlemlerle kullanıldıklarında güvenlidirler. Bu rehber; uçucu organik bileşikler (VOC), güvenlik bilgi formu, etiket piktogramları, izosiyanat güvenliği, depolama ve atık yönetimi konularını atölye pratiğiyle birlikte özetler.

Rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Yasal yükümlülükler için yürürlükteki mevzuat, ürün etiketi ve ürünün Güvenlik Bilgi Formu esas alınmalıdır.

Uçucu organik bileşikler (VOC)

Uçucu organik bileşikler; oda koşullarında kolayca buharlaşarak havaya karışan organik maddelerdir. Boya ve vernik mevzuatında VOC, standart basınçta (101,3 kPa) kaynama başlangıç noktası 250 °C veya altında olan organik bileşik olarak tanımlanır. Boyalardaki VOC'nin büyük kısmı, reçineyi çözen ve uygulama viskozitesini sağlayan solventlerden gelir.

VOC iki nedenle önemlidir:

• Çevre: Güneş ışığıyla tepkimeye girerek yer seviyesinde ozon ve fotokimyasal sis oluşumuna katkıda bulunur.
• Çalışan sağlığı: Solvent buharları; baş ağrısı, baş dönmesi ve uzun süreli maruziyette sağlık sorunlarına yol açabilir. İyi havalandırma ve uygun solunum koruması bu nedenle vazgeçilmezdir.

VOC içeriği, kullanıma hazır ürünün (sertleştirici ve tiner eklenmiş karışımın) bir litresindeki gram miktarı (g/L) olarak ifade edilir.

Araç tamir ürünleri için referans sınır değerler

Avrupa Birliği'nde araç tamir boyası ürünlerinin VOC içeriği 2004/42/AT Direktifi ile sınırlandırılmıştır. Aşağıdaki değerler sektörde yaygın olarak referans alınır:

Pratikte VOC'yi düşük tutmanın en etkili yolları şunlardır:

• Yüksek katı maddeli (HS) ürünler: Aynı film kalınlığına daha az katta ve daha az solventle ulaşılır.
• Doğru inceltme: Teknik bilgi formundaki tiner oranının üzerine çıkmamak, hem VOC'yi hem de sarkma riskini azaltır.
• Kapalı ambalaj: Kullanılmayan ürünün kapağı açık bırakılmamalı; buharlaşma hem sağlık hem de ürün kalitesi açısından kayıptır.

Bir ürünün VOC değerini ve sınıflandırmasını öğrenmek için ürünün teknik bilgi formunu Teknik Dokümanlar sayfasından talep edebilirsiniz.

Güvenlik Bilgi Formu (GBF / SDS)

Güvenlik Bilgi Formu; bir kimyasalın tehlikelerini, güvenli kullanım koşullarını ve acil durumda yapılması gerekenleri anlatan resmi belgedir. Türkiye'de GBF'ler, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK) kapsamında, sertifikalı GBF hazırlayıcıları tarafından hazırlanır. KKDİK, Avrupa Birliği'ndeki REACH tüzüğünün Türkiye'deki karşılığıdır.

Her GBF aynı 16 bölümden oluşur:

Teknik bilgi formu (TDS) ile GBF birbirinden farklıdır: TDS ürünün nasıl uygulanacağını (karışım oranı, kap ömrü, kuruma), GBF ise nasıl güvenle kullanılacağını anlatır. Atölyede her ikisinin de güncel sürümünün bulunması önerilir.

Etiketler ve tehlike piktogramları

Türkiye'de kimyasalların sınıflandırılması ve etiketlenmesi, Avrupa Birliği'ndeki CLP tüzüğünün karşılığı olan SEA Yönetmeliği'ne göre yapılır. Etikette tehlike piktogramları, "Tehlike" veya "Dikkat" uyarı kelimesi, tehlike (H) ve önlem (P) ifadeleri yer alır.

Boya-kaporta ürünlerinde sık görülen piktogramlar:

Ürünün kesin sınıflandırması her zaman kendi etiketinde ve GBF'sinin 2. bölümünde yer alır.

İzosiyanat güvenliği

2K astar ve verniklerin sertleştiricileri alifatik poliizosiyanatlar içerir. İzosiyanatlar hem solunum yoluyla hem de deri temasıyla hassasiyete yol açabilir: Hassasiyet gelişen bir kişide çok düşük miktardaki maruziyet bile astım benzeri reaksiyonları tetikleyebilir. Bu nedenle 2K ürünlerle çalışırken koruma, belirti ortaya çıktıktan sonra değil baştan alınmalıdır.

Avrupa Birliği'nde 24 Ağustos 2023'ten bu yana, belirli oranın üzerinde diizosiyanat içeren ürünleri mesleki olarak kullanan çalışanların güvenli kullanım eğitimi alması zorunludur. Bu uygulama, izosiyanatlarla çalışırken eğitimin ne kadar önemli görüldüğünü gösterir.

Önerilen önlemler:

• Solunum koruması: 2K ürünlerin püskürtülmesinde en yüksek koruma temiz hava beslemeli maskeyle sağlanır. Filtreli maske kullanılacaksa GBF'nin 8. bölümünde belirtilen filtre tipi seçilmeli ve üreticinin kullanım süresine uyulmalıdır.
• Deri koruması: Kimyasal dayanımlı nitril eldiven ve uzun kollu tulum kullanın; kontamine eldiveni tekrar kullanmayın.
• Göz koruması: Karıştırma ve dökme sırasında koruyucu gözlük takın.
• Ortam: Uygulamayı yeterli hava değişimi olan boya kabininde yapın; karışımı kabin dışında hazırlıyorsanız alanın iyi havalandırıldığından emin olun.
• Hijyen: Çalışma alanında yiyecek ve içecek bulundurmayın; mola öncesinde elleri yıkayın.

Solventler ve yangın güvenliği

Tinerler ve solvent bazlı ürünler alevlenir sıvılardır; buharları havadan ağırdır ve zemine yakın birikebilir.

• Ürünleri ısı kaynaklarından, kıvılcımdan ve açık alevden uzak tutun; çalışma alanında sigara içmeyin.
• Aktarma ve karıştırma sırasında statik elektriğe karşı topraklanmış ekipman kullanın.
• Kullanılmayan ambalajların kapağını kapalı tutun, çalışma alanında yalnızca günlük ihtiyaç kadar ürün bulundurun.
• Dökülen ürünü yanmaz bir emici malzemeyle toplayın; kanalizasyona akıtmayın.

Depolama

• Ürünleri orijinal ambalajlarında, 5–25 °C arasında, kuru, serin ve iyi havalandırılan bir alanda saklayın.
• Sertleştiriciler havadaki nemle tepkimeye girer: kapağı kullanımdan hemen sonra sıkıca kapatın, bulanık veya jelleşmiş ürünü kullanmayın.
• BPO sertleştirici pastalar organik peroksit içerir: doğrudan güneş ışığından ve ısıdan uzak tutun.
• İlk giren ilk çıkar (FIFO) düzeniyle çalışarak raf ömrü dolmuş ürün kullanımının önüne geçin.

Atık yönetimi

Boya ve solvent atıkları tehlikeli atık sınıfındadır; evsel atıkla birlikte atılamaz ve kanalizasyona dökülemez. Atıklar, lisanslı atık yönetim firmaları aracılığıyla bertaraf edilmelidir. Sık kullanılan atık kodları:

Yıldız (*) işareti atığın tehlikeli atık olduğunu gösterir. Boşalan ambalajlar tamamen boşaltılıp kapağı kapatılarak ayrı biriktirilmeli, tabanca yıkama tinerleri geri kazanım veya bertaraf için ayrı kaplarda toplanmalıdır.

Zenova'nın yaklaşımı

Ürünlerimizin teknik bilgi formlarını ve güvenlik bilgi formlarını talep üzerine paylaşıyor, etiketlerimizde tehlike ve önlem bilgilerini açıkça belirtiyoruz. Formülasyonlarımızı geliştirirken düşük VOC yönelimini, kullanıcı sağlığını ve açık bilgilendirmeyi öncelikli olarak ele alıyoruz. Güvenli kullanım ve koruyucu ekipman seçimiyle ilgili sorularınız için teknik ekibimize ulaşabilirsiniz.